Międzynarodowy cmentarz wojenny 1915 – 1939 „ Balonna ”

Miejsce: około 400 m w stronę wschodnią od przystanku PPKS przy ul. Podchorążych Cmentarz Balonna

Cmentary Ballona

Cmentarz wojenny znajduje się na stoku dawnej reduty Zajączka, która broniła dostępu do twierdzy od strony wschodniej. W czasie stacjonowania wojsk rosyjskich w twierdzy, Rosjanie wyznaczyli miejsce na szpital polowy. Usytuowano go naprzeciw bramy Lubelskiej, u stóp stoku Balonny, za osłoną wału kolejowego, przy rozwidleniu torów kolejowych w kierunku Lublina i Radomia. Pobudowano tu kilka baraków i mieszkania dla obsługi szpitala. Po przeciwnej stronie szpitala od strony wschodniej reduty umiejscowiono cmentarz. Na tym cmentarzu znaleźli się żołnierze polskich oddziałów legionowych walczących pod dowództwem Józefa Piłsudskiego w składzie 1 Armii austriackiej. Z tego właśnie okresu na cmentarzu znajduje się kilka grobów polskich i austriackich , a także symboliczna kwatera żołnierzy rosyjskich poległych w I wojnie światowej oraz wojnie polsko – radzieckiej 1920 r. Po lewej stronie bramy głównej usytuowane są rzędy mogił poległych żołnierzy 15 PP „ Wilków ” – pułku, który w latach 1921 – 1939 kwaterował w twierdzy. Natomiast po prawej stronie położone są mogiły żołnierzy z różnych oddziałów, biorących udział w działaniach bojowych nad Wisłą. W głębi znajduje się symboliczna kwatera poświęcona lotnikom polskim, którzy zginęli w latach 1927 – 1939. Kolejnym wycinkiem z historii cmentarza jest wojna obronna z września 1939 r. Pierwszymi ofiarami hitlerowskiego najeźdźcy, których symboliczne mogiły znajdują się na cmentarzu, byli polegli 2 września 1939 r oficerowie – piloci formującej się w Dęblinie czechosłowackiej grupy lotniczej : ppor. Stefan Kawka, por. Zdenek Rous, por. Andrzej Sandor . W czasie nalotów Luftwaffe na lotnisko schronili się oni do okopu, w który uderzyła bomba. Tak zginęli czescy patrioci, którym przyszło walczyć o wolność swojej ojczyzny na obczyźnie. W centrum cmentarza znajduje się pomnik poświęcony poległym żołnierzom 15 PP „ Wilków ” w okresie wojny obronnej 1939r. Pułk ten w okresie międzywojennym przez wiele lat był związany z Dęblinem, natomiast w kampanii wrześniowej brał udział w składzie 28 DP Armii „ Łódź ”. Swój szlak bojowy rozpoczął od Wielunia, gdzie 1 września zajmował pozycje obronne na północny zachód od tej miejscowości. Tego samego dnia pułk walczył z oddziałami niemieckiej 1 Dywizji Lekkiej pod miastem Łagiewniki . Następne dni były już okresem ciągłego odwrotu i potyczek z nacierającym wrogiem. Pułk poprzez Widawkę, Rychłocice i Stolec dotarł w dniu 7 września w rejon Pabianic. Po przekroczeniu Warty pod Rychłocicami został ranny jego dowódca płk. Józef Frączek, natomiast pułk poniósł poważne straty. W rejonie Pabianic 15 pp miał za zadanie nie wpuścić do miasta zmotoryzowanego oddziału z pułku SS – Leibstandarte „ Adolf Hitler ”. Walka była zacięta. Pułk utrzymywał pozycje i dopiero po wycofaniu się Niemców kontynuował odwrót. Po walce pabianickiej, organizacyjnie Armia „ Łódź ” praktycznie przestała istnieć. Nad rozproszonymi resztkami oddziałów dowództwo przejął gen. Thomme, gdzie również znajdował się 15 PP „ Wilków ” W dniu 12 września zgrupowanie generała Thommego opuściło obszar województwa łódzkiego, wieczorem 13 września osiągnęło Modlin. Tu wraz z kapitulacją twierdzy Modlin szlak bojowy 15 PP „ Wilków ” zakończył się. Jak więc widać, cmentarz wojenny „ Balonna ” jest bogatą w wydarzenia kartą z historii dziejów oręża polskiego.