Francuska Szkoła Pilotów

Historia Dęblina w okresie międzywojennym wiąże się jednak przede wszystkim z lotnictwem. Początki dęblińskiego wątku lotniczego sięgają w zasadzie 1915 roku, kiedy to przybyła w te strony rosyjska kompania lotnicza rozpoczęła budowę na terenie starego majątku między Masowem a Ireną pierwszego pola wzlotów. Lądowisko to wykorzystywano wówczas rzadko. Aparaty latające jako środki walki używane były bowiem na froncie wschodnim sporadycznie. Większe zainteresowanie porzuconym po I wojnie lotniskiem dęblińskim nastąpiło w roku 1919. Wiązało się to z przybyłą do Polski wraz z „ błękitną ” ( od koloru mundurów ) Armią gen. Józefa Hallera Francuską Szkołą Pilotów, dla której na warszawskim Polu Mokotowskim zabrakło po prostu miejsca. W tej sytuacji wojskowe władze lotnicze postanowiły poszukać miejscowości, która by odpowiadała warunkom szkolenia lotniczego. Głównym kryterium wyboru stało się wówczas znalezienie szerokiego, płaskiego terenu mogącego być wykorzystywanym do nauki pilotażu podstawowego. Drugim niebagatelnym warunkiem utworzenia bazy dla szkoły lotniczej było dobre połączenie kolejowe, a to z uwagi na konieczność transportu sprzętu i części zamiennych oraz dużej ilości paliw i smarów. Takim dogodnym miejscem na przeniesienie Francuskiej Szkoły Pilotów z Warszawy stał się właśnie Dęblin. W związku z zamiarem ulokowania szkoły w nowym miejscu, już w 1919 roku i na początku 1920 dokonano koniecznej adaptacji i remontów dwudziestu dwóch budynków oraz wykonano sześć prowizorycznych hangarów. Wycięto także lipową aleję wiodącą wprost przez lotnisko do pałacu byłego namiestnika Iwana Paskiewicza.

Jeśli chodzi o samo lotnisko, to zgodnie z „ Planem regulacji pola wzlotów ” sporządzonym przez Biuro Melioracji Rolnych W. Kraski w Warszawie, pierwsze prace związane z plantowaniem rozpoczęto wczesną wiosną 1920 roku. Nadzorował je technik Tadeusz Kosicki. Według projektu z dnia 11 marca zawierającego dokładny wykaz robót, wybudowano i urządzono wówczas warsztaty, budynki koszarowe, kancelarię i wartownię, a ponadto pomieszczenia sanitarne : pralnię i łaźnię. W tym samym czasie wykonano też niezbędne prace wodociągowe i elektryczne ( elektryfikacja osady Irena nastąpiła znacznie później bo w 1927 roku ). Na uwagę zasługuje też fakt, iż już wówczas planowano budowę zbiorników na materiały pędne oraz odbudowę zniszczonego pałacu Mniszchów. Zakres i rozmach rozpoczętych prac budowlanych wskazuje niezbicie, że wobec Dęblina podjęto ważne decyzje. Chodziło bowiem nie o jakieś prowizorium, lecz o budowę stałego lotniska, zaopatrzonego we wszystkie niezbędne urządzenia i zabudowania, konieczne dla ciągłego jej funkcjonowania. Zgodnie z projektowanym ulokowaniem Francuskiej Szkoły Pilotów w Dęblinie, przeniesienie jej nastąpiło pod koniec maja 1920 roku. Francuskim komendantem był major Robert de Chivre, zaś jego polskim odpowiednikiem kpt.pil. Czesław Łupiński. W szkole tej zastosowano w pełni francuski system szkolenia opierający się w dużej mierze na indywidualnych predyspozycjach ucznia – pilota. Był on co prawda nieco dłuższy niż powszechnie wówczas praktykowany w innych ośrodkach polskiego lotnictwa wojskowego, ale zapewniający lepsze zapoznanie się ucznia z samolotem. Niestety szkolenie w Dęblinie nie było już tak intensywne jak w Warszawie. Zahamowały je trudności związane z licznymi brakami natury techniczno – kwaterunkowej. Lotnisko dęblińskie nie było bowiem jeszcze w pełni urządzone. Nie zdołano uregulować także problemów z trudnym w owym czasie zaopatrzeniem. W lipcu 1920 roku przeprowadzono likwidację dowództwa francuskiego. Komendantem szkoły został kpt.pil Jerzy Garbiński, zaś dotychczasowy francuski major de Chivre pozostał jako doradca techniczny. Omawianym wyżej trudnościom sekundowały jeszcze nowe, związane z ogólną sytuacją polityczną. Jak powszechnie wiadomo Rzeczpospolita prowadziła wówczas wojnę z Rosją Radziecką. Odwrót wojsk polskich pod Warszawę i niebezpieczne się zbliżenie do frontu spowodowały, że władze wojskowe musiały pospiesznie wycofać szkołę w niezagrożone miejsce. Tak się też stało i w sierpniu tegoż roku przeniesiono ją z Dęblina do Bydgoszczy.