Szkoła Orląt

Mimo dogodnego położenia lotnisko dęblińskie nie od razu było w pełni przygotowane na przyjęcie szkoły lotniczej. Brakowało przede wszystkim urządzeń socjalnych i obiektów szkoleniowych. Część budynków była jeszcze w stanie surowym. W początkowym okresie istnienia OSL w Dęblinie dawał się również odczuć brak odpowiedniej ilości pomocy naukowych. Pomimo tych niedostatków rozpoczęły się normalne zajęcia, zaś prace budowlane i wykończeniowe zostały znacznie przyspieszone. Dawny pałac Mniszchów w związku z przeznaczeniem go na kasyno został gruntownie przebudowany. Od 1920 r. rozpoczęto prace przygotowujące dawne zabudowania pałacowe do roli obiektów lotniskowych. W 1926 r w sąsiedztwie pałacu wybudowano kilka willi oficerskich. W latach 30 – tych XX wieku często przebywał w pałacu rektor Akademii Sztuk Pięknych Tadeusz Pruszkowski i znany malarz Wojciech Kossak. Pałąc - brama wjazdowa

Pałac - brama wjazdowa

Opracowanie planu powierzono inżynierowi architektowi Antoniemu Dygatowi, który przywrócił budynek do dawnej świetności, nadając mu z pewnymi modyfikacjami, szatę stylową z końca XVIII wieku. Podniszczone pożarem ściany wewnętrzne zostały powiązane stropami żelbetowymi. Salę balową nieco wydłużono i usunięto z niej dwa rzędy kolumn. Rozkład wnętrz na piętrze również został zmieniony i dostosowany do potrzeb ówczesnych. Znajdującą się w piwnicy pod salą balową tzw. „ lożę masońską ” zmieniono na urocze „ piekiełko ”. Otaczający pałac piękny park ze stawem i wysepką został odnowiony według planu prof.Szaniora. Odremontowano również stare ogrodzenie, zaś nową, stylową bramę zaprojektował mjr inż. Aleksander Król. W związku z koniecznością przystosowania dęblińskiego lotniska do wymagań procesu szkolenia w powietrzu, wszystkie potrzebne obiekty i urządzenia szkoły zostały w miarę upływu czasu rozbudowane zgodnie z planem ich racjonalnego wykorzystania. Oprócz więc zagospodarowania dawnego pałacu, zaczęto rozbudowywać Dział Nauk, hangary oraz budynki koszarowe. Bez przesady można stwierdzić, że dęblińska szkoła lotnicza posiadała w okresie międzywojennym nowoczesną, funkcjonalną i z góry przemyślaną zabudowę przestrzenną, której mogły pozazdrościć pozostałe jednostki i ośrodki szkolenia lotniczego II Rzeczypospolitej.

Przed wojną „ Szkoła Orląt ” przyciągała swym powabem nie tylko lotników. W 1929 roku bawił tu Generalny Inspektor Sił Zbrojnych i Minister Spraw Wojskowych marszałek Józef Piłsudski. Gościnne progi szkoły przekroczył także prezydent Rzeczypospolitej prof. inż. Ignacy Mościcki. Do zupełnie wyjątkowej, jak na stosunki polityczne przed wrześniem 1939 roku, należy zaliczyć wizytę wyższych dowódców lotnictwa radzieckiego w Dęblinie. Doszła ona do skutku po podpisaniu deklaracji o nieagresji z ZSRR i związanym z nią pobytem ministra Józefa Becka w Moskwie w 1934 roku. W związku z powyższym szef Departamentu Lotnictwa gen. Ludomił Rayski zaprosił lotników radzieckich do Dęblina; sam zresztą również rewizytował Rosjan w celu bliższego zapoznania się z dorobkiem przemysłu lotniczego Rosji jak i słynnego Instytutu Aeronautycznego. Ze szkołą lotniczą w dwudziestoleciu międzywojennym związane są postaci rekordzistów lotniczych : por.pil. Franciszka Żwirki i ppłk. pil. Jerzego Bajana ( zwycięzców Challenge, tj. międzynarodowych zawodów samolotów sportowych – pierwszego w 1932 roku, drugiego w 1934 roku ) oraz kpt.pil.Janusza Meissnera, znanego pisarza lotniczego. Na terenie szkoły mieszkała przez pewien czas poetka Maria Pawlikowska – Jasnorzewska. Tu powstała większość jej utworów o tematyce lotniczej.

Międzywojenna działalność „ Szkoły Orląt ” zamyka się liczbą 980 absolwentów. w tym 240 pilotów i 740 obserwatorów . Z tej liczby około 50 % stanu, po rocznej służbie w pułkach lotniczych przeszkolono na pilotów. „ Szkoła Orląt ” dobrze wykonała swoje zadanie w okresie międzywojennym . Nie tylko szkoliła młodych oficerów lotnictwa do służby w powietrzu i roli wychowawców żołnierzy, ale także potrafiła zaszczepić im wielkie umiłowanie lotnictwa.

Święto Szkoły Podchorążych Lotnictwa obchodzono rokrocznie wiosną w dniu lotów nazywanych „ pierwszy pasażer – pierwszy lot ”, kiedy to wykonujący po raz pierwszy samodzielny lot podchorążowie starszego rocznika zabierali do samolotu w charakterze pasażerów podchorążych pierwszego roku. O poziomie realizowanych zajęć z wychowania fizycznego młodych pilotów może świadczyć fakt zdobycia przez Centrum Wyszkolenia Lotniczego drużynowego mistrzostwa Polski w lekkoatletyce. Również w narciarskich biegach zjazdowych nie mieli dęblińscy lotnicy konkurentów w całej armii. Wielu wychowanków szkoły w czasie wojny 1939 roku stanowiło kwiat polskiego lotnictwa. Miarą poświęcenia absolwentów SPL w walce o wolność ojczyzny niech będzie fakt, że około 120 jej absolwentów poległo na frontach II wojny światowej : w obronie Francji, Anglii, w bojach nad Afryką, kanałem La Manche, w bombardowaniach Niemiec. Nieliczni uratowani z obozów stalinowskich wychowankowie SPL uczestniczyli w tworzeniu lotnictwa przy armii polskiej na terenie byłego ZSRR. Oprócz podchorążych szkolili się tu również w ramach istniejącego Centrum Wyszkolenia Lotnictwa nr 1 oficerowie, piloci i obserwatorzy ( nawigatorzy ). Funkcjonowała też Główna Składnica Lotnicza.

Dęblin po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. rozbudowywał się dosyć dynamicznie. Sprzyjało temu położenie w pobliżu węzłowej stacji kolejowej i ruchliwych szlaków dróg bitych. Według rejestru w 1927 roku miejscowość liczyła liczył 359 budynków i 4860 mieszkańców ( w tym 3060 narodowości żydowskiej ). Początkowo, tj do 1925 roku skupisko osady Irena koncentrowało się po lewej stronie strumienia Irenka, wokół samego rynku. Od tego czasu rozpoczyna się również zabudowywać jej prawy brzeg. W miarę przyrostu ludności następuje organizacja szkolnictwa. Już w 1918 roku powstała dwuklasowa szkoła powszechna, która z czasem przekształcona została w szkołę siedmioklasową. W okresie późniejszym utworzono w Irenie szkołę nr 2, a przy stacji kolejowej szkołę nr 3. W 1928 roku założone zostało prywatne gimnazjum. Ważnym ośrodkiem oświatowym stała się również założona w Dęblinie szkoła rolnicza. Do 1939 roku działały na terenie miejscowości organizacje polityczne i społeczne. Szczególną aktywność przejawiały : Związek Rezerwistów, Związek Nauczycielstwa Polskiego oraz Związek Obrony Kresów Wschodnich.